Tema 1

Bilimkurgu ve Alternatif Geleceklerin Tasarımı

Harun Kaygan, Dr. Öğr. Üyesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü

Fazıl Akın, Öğr. Gr., Pamukkale Üniversitesi, Mimarlık ve Tasarım Fakültesi

Arsev Umur Aydınoğlu, Dr. Öğr. Üyesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, TEKPOL

Gelecek hakkında düşünmek, tasarlanan şeylerin nasıl bir maddi, toplumsal ve kültürel bağlamda kullanılacağına dair öngörülerde bulunmak, tasarım mesleklerinin tanımında var. Kapsamı fiziksel dünyanın şekillendirilmesinden hizmet ve sistemlerin tasarlanmasına doğru genişleyerek dönüşen tasarım pratikleri için gelecek öngörülerine bağlı, stratejik müdahalelerde bulunabilmenin önemi her geçen gün artıyor (örn. bkz. Findeli 2001; Dunne 2005; Meroni 2008; Ceschin ve Gaziulusoy 2016). Bilimkurgu ile tasarımın ilişkisi de bu noktada aranabilir: Tasarlanan şeyleri ya da bu şeylerle ilişkilenenleri bekleyen geleceğin nasıl olacağını düşünmek için farklı yöntemler kullanılabilir; bunların önemli ve popüler bir kısmı temellerini anlatısal alandan, hatta bilimkurgu yazınından alır: bilimkurgu prototipleme (Johnson 2011), spekülatif tasarım (Dunne ve Raby 2013) ve kurgusal tasarım (Sterling 2012). Teknoloji ekseninde bizi bekleyen dünyanın nasıl olacağına dair MIT Technology Review dergisinin bilimkurgu kısa hikayeleri derlemeleri (örn. Roush 2018; Sterling 2014) bu bağlamda öngörü alanıyla bilimkurgunun ilişkisinin altını çizen bir örnek olarak görülebilir. Bu ilişkiyi klasik bilimkurgu eserlerine kadar götürebiliriz. Jules Verne’nin meşhur Aya Seyahat romanında aya giden aracın ateşlendiği yer bugün NASA’nın aynı iş için kullandığı Florida’daki Cape Canaveral Üssüne 200 km. mesafededir. Stanley Kubrick ve Arthur C. Clarke’ın ortak yarattıkları 2001: Uzay Yolu Macerası filmi için tasarlanan uzay araçları sonraki yıllarda NASA’nın uzay aracı tasarımlarına temel oluşturdu; HAL ve kullanıcısıyla sohbet eden yapay zeka ise bugün çoktan gündelik hayatın parçası olmuştur. Peki öngörünün ötesinde, bilim kurgunun görevi, gelecek tarihçiliği yaparak toplumsal dönüşümün ufkunu genişletmekse (Thacker 2000), tasarım pratikleri alternatif geleceklerle nasıl hizalanabilir, alternatif geleceklerin inşasında nasıl bir rol oynayabilir? 

Bu oturuma bilimkurgu ile tasarım arasındaki çok yönlü ilişkiye dair bildirileri davet ediyoruz. Bildiriler aşağıdaki konularla ya da daha fazlasıyla ilgilenebilir:

  • Endüstriyel tasarım eğitiminde, pratiğinde ve tarihinde bilimkurgusal temaların etkisi;
  • Teknolojik dönüşüm ile bilimkurgunun ve alternatif gelecek senaryolarının ilişkisi;
  • Bilimkurgusal yaklaşım ve araçlara dayalı öngörü yaklaşımları ve bu yaklaşımların endüstriyel tasarım eğitim, araştırma ve pratiğindeki uygulamaları;
  • Bilimkurgu edebiyatı, sineması ve çizgi romanında tasarım öğeleri; form, arayüz ve etkileşim tasarımları; 
  • Gelecek senaryolarında insan ve ötesi; robotlar, siborglar, androidler ve yapay zeka.

Kaynakça 

Butler, C. (görüşmeyi yapan) & Stevenson, R. (görüşülen kişi). (1999). Oral History 2 [görüşme metni]. Retrieved from Johnson Space Center Oral Histories Project: https:// www11.jsc.nasa.gov/history/oral_histories/oral_histories.htm adresinden erişildi.

Ceschin, F. ve İ. Gaziulusoy. (2016). Evolution of Design for Sustainability: From Product Design to Design for System Innovations and Transitions. Design Studies 47,118-163. 

Dunne, A. (2005). Hertzian Tales: Electronic Products, Aesthetic Experience and Critical Design. Cambridge, Massachusetts: MIT Press.

Dunne, A. ve F. Raby. (2013). Speculative Everything: Design, Fiction, and Social Dreaming. Cambridge, Massachusetts: MIT Press.

Findeli, A. (2001). Rethinking design education for the 21st century: theoretical, methodological, and ethical discussion. Design Issues 17(1), 5-17.

Johnson, B.D. (2011). Science Fiction Prototyping: Designing the Future with Science Fiction. San Rafael, California: Morgan & Claypool.

Meroni, A. (2008). Strategic design: where are we now? Reflection around the foundations of a recent discipline. Strategic Design Research Journal 1(1), 31-38.

Roush, W. der. (2018). Twelve Tomorrows. Cambridge, Massachusetts: MIT Press.

Sterling, B. der. (2014). Twelve Tomorrows 2014. Cambridge, Massachusetts: MIT Press.

Sterling, B. (2012). Bruce Sterling Explains the Intriguing New Concept of Design Fiction. https://slate.com/technology/2012/03/bruce-sterling-on-design-fictions.html adresinden erişildi.

Thacker, E. (2000). Fakeshop: Science Fiction, Future Memory & The Technoscientific Imaginary. CTheory. https://journals.uvic.ca/index.php/ctheory/article/view/14739/5609 adresinden erişildi.